Een eenvoudige kleurinstelling zou helpen om minder te doemscrollen. Knack onderzoekt wat wetenschappelijke studies daarover zeggen. Een grijs scherm kan de schermtijd verminderen, maar de oorspronkelijke claim bevat ook fouten. Twee experts leggen uit waarom de aanpak kan helpen en waarom niet iedereen ze lang wil volhouden.
Begrijpend lezen
Secundair onderwijs
Helpen kleurinstellingen tegen doemscrollen?
501 woorden
Tijdschriftartikel
Knack
Over de tekst
Twee tekstversies
Zelfde tekst, andere opmaak
Focusversie
De tekst wordt zonder afbeeldingen en extra opmaak weergegeven. De tekst is links uitgelijnd zodat de afstand tussen de woorden even groot is. Zo kunnen leerlingen zich volledig concentreren op wat er staat.
Handig voor leerlingen die snel afgeleid zijn of moeite hebben met begrijpend lezen.
De inhoud blijft, zoals steeds, onaangepast en authentiek.
Authentieke opmaak
We maken de tekst zo authentiek mogelijk op in de vorm van een krantenartikel, tijdschriftartikel, webtekst …
Hier vind je twee versies. Met de lege voorpagina kunnen de leerlingen de pagina’s naast elkaar leggen. Zo lijkt het nog authentieker op een krantenartikel.
Bijna!
Log in om het lesmateriaal te downloaden.
Heeft jouw school een licentie maar heb je nog geen account? Registreer hier met je schoolcode.
Heeft jouw school nog geen licentie? Vraag hier een licentie aan.
Lesmateriaal bij deze tekst
Behandel je de tekst klassikaal of oefenen de leerlingen zelfstandig?
Elk bestand is los te downloaden.
Meer info over de opdrachten
Klassikaal aan de slag
De leidraad bij de tekst
Bijna!
Log in om het lesmateriaal te downloaden.
Heeft jouw school een licentie maar heb je nog geen account? Registreer hier met je schoolcode.
Heeft jouw school nog geen licentie? Vraag hier een licentie aan.
Onderbreken en bespreken
Bijna!
Log in om het lesmateriaal te downloaden.
Heeft jouw school een licentie maar heb je nog geen account? Registreer hier met je schoolcode.
Heeft jouw school nog geen licentie? Vraag hier een licentie aan.
Volledig uitgewerkt voorbeeld
Bijna!
Log in om het lesmateriaal te downloaden.
Heeft jouw school een licentie maar heb je nog geen account? Registreer hier met je schoolcode.
Heeft jouw school nog geen licentie? Vraag hier een licentie aan.
Schema Totaal | Voorgedrukt
Titels al ingevuld
Bijna!
Log in om het lesmateriaal te downloaden.
Heeft jouw school een licentie maar heb je nog geen account? Registreer hier met je schoolcode.
Heeft jouw school nog geen licentie? Vraag hier een licentie aan.
Kleiner schema rond een vraag, alinea of tekstdeel
Bijna!
Log in om het lesmateriaal te downloaden.
Heeft jouw school een licentie maar heb je nog geen account? Registreer hier met je schoolcode.
Heeft jouw school nog geen licentie? Vraag hier een licentie aan.
Schema | Leeg
Voor leerlingen die zelf schematiseren
Bijna!
Log in om het lesmateriaal te downloaden.
Heeft jouw school een licentie maar heb je nog geen account? Registreer hier met je schoolcode.
Heeft jouw school nog geen licentie? Vraag hier een licentie aan.
Zelfstandig aan de slag
Inclusief correctiesleutel achteraan
Bijna!
Log in om het lesmateriaal te downloaden.
Heeft jouw school een licentie maar heb je nog geen account? Registreer hier met je schoolcode.
Heeft jouw school nog geen licentie? Vraag hier een licentie aan.
Productieve opdracht bij de tekst (spreken of schrijven)
Bijna!
Log in om het lesmateriaal te downloaden.
Heeft jouw school een licentie maar heb je nog geen account? Registreer hier met je schoolcode.
Heeft jouw school nog geen licentie? Vraag hier een licentie aan.
Verklarende woordenlijst en achtergrondinformatie
Bijna!
Log in om het lesmateriaal te downloaden.
Heeft jouw school een licentie maar heb je nog geen account? Registreer hier met je schoolcode.
Heeft jouw school nog geen licentie? Vraag hier een licentie aan.
Zinsleer, woordleer, spelling …
Bijna!
Log in om het lesmateriaal te downloaden.
Heeft jouw school een licentie maar heb je nog geen account? Registreer hier met je schoolcode.
Heeft jouw school nog geen licentie? Vraag hier een licentie aan.
Aan de slag met de rijke taal
Extra oefeningen rond de rijke woordenschat
Bijna!
Log in om het lesmateriaal te downloaden.
Heeft jouw school een licentie maar heb je nog geen account? Registreer hier met je schoolcode.
Heeft jouw school nog geen licentie? Vraag hier een licentie aan.
Gesplitst werkblad of Quiz
Klassikaal
- Druk de tekst af voor elke leerling, de vragen voor jezelf.
- Deel de tekst uit en open de presentatie.
- Lees de tekst klassikaal, onderbreek en bespreek.
- Bouw eventueel een schema op tijdens of na het lezen.
Zelfstandig
- De leerlingen lezen de tekst zelfstandig op papier of digitaal.
- Ze lossen de leesoefeningen op of voeren de leestaak uit.
- Gebruik het schema of de verklarende woordenlijst als ondersteuning.
Verklarende woordenlijst
Rijke taal en kennis
Rijke taal
Digitale wereld
doemscrollen, schermtijd, smartphonegebruik, online vigilance, altijd aanstaan
Kleur
visuele intensiteit, grauwe of rode tint, ontkleuren, grijstinten, grijswaarden, kleurrijk scherm
Onderzoek
hersenonderzoek, proefpersonen, gemeten, degelijk onderzoek, studies, bronvermelding
Keuze
gulden middenweg, het heft in handen nemen, handelingsruimte, interventie, duurzaamheid op lange termijn, aanlokkelijk, onaangenaam, verleiding, passiever
Schooltaal
correlatie, experimentele studie, gemiddeld, resultaat, bevestigt, varieert, benadrukt,
Kennis
Kennis in dit fragment
- Een grijs smartphonescherm kan de dagelijkse schermtijd verminderen, zonder dat daarmee volledig stoppen met doemscrollen is aangetoond.
- De besproken experimentele studie testte grijstinten en geen rode tinten.
- De verwijzing naar hersenonderzoek beschrijft het besproken onderzoek niet correct.
- In het eerdere Nederlandse onderzoek rapporteerden deelnemers meer controle en minder ‘altijd aanstaan’.
- Veel deelnemers vinden grijstinten onaangenaam, wat de bereidheid om ermee door te gaan beperkt.
- Vanden Abeele gebruikt grijstinten zelf vanaf een uur voor bedtijd en presenteert dat als een middenweg.
Aanknopingspunten bij andere vakken
Hebben leerlingen al voorkennis opgedaan binnen andere vakken? Dit kun je navragen bij de collega’s:
Mediawijsheid
Weten leerlingen hoe je een bewering kunt onderzoeken?
Wiskunde
Kunnen leerlingen uitleggen wat een gemiddelde wel en niet zegt?
Informatica / ICT
Weten leerlingen dat scherminstellingen de weergave veranderen zonder de inhoud van een app te veranderen?
Mens en samenleving / PAV
Kunnen leerlingen een keuze voor zichzelf onderscheiden van een regel voor iedereen?
Aan de slag met deze tekst in andere vakken
Geen tijd om deze tekst in de les Nederlands te behandelen? Misschien biedt hij wel mooie kansen voor een van je collega’s in een ander vak.
Mediawijsheid
Link met de tekst: een gezondheidswebsite formuleert een sterke claim en verwijst naar onderzoek.
In de les: vergelijk de oorspronkelijke belofte met de bewijzen en schrijf een nauwkeuriger bericht.
Wiskunde
Link met de tekst: de auteur gebruikt gemiddelden en ‘vier op de tien’.
In de les: verduidelijk het verschil tussen een gemiddelde daling en de verandering bij iedere deelnemer. Gebruik fictieve getallen als rekenmateriaal en label ze als fictief.
Informatica / ICT
Link met de tekst: een scherminstelling kan de aantrekkelijkheid van smartphonegebruik veranderen.
In de les: zoek waar grijstinten ingesteld worden en bespreek het verschil tussen een technische mogelijkheid en een bewezen effect.
Mens en samenleving / PAV
Link met de tekst: de experts bespreken zelf keuzes maken, verleiding en het volhouden van gedrag.
In de les: weeg een persoonlijke afspraak af tegen het gemak en het ongemak ervan, zonder privégebruik te moeten delen.
Extra oefenmateriaal rond begrijpend lezen, luistervaardigheid en kennis- en woordenschatverrijking. Voor het lager en het secundair onderwijs.
© FeedForm BV, 2026 | BE0782.403.681
Snel naar
Over de opdrachten
Presentatie
Presentatie Interactie
Hoe werkt de opdracht?
De leerkracht gebruikt de presentatie als ondersteuning voor de interactie. Elke slide zoomt in op een specifieke alinea en in de notities vind je de gespreksvragen terug.
Druk de slides af met hand-out notities en je hebt meteen een alternatieve handleiding bij de hand.
Wat is het doel van de opdracht?
De leerlingen activeren hun voorkennis, verwoorden hun ideeën en reageren op elkaar. Zo verdiepen ze hun begrip van de tekst én leren ze hun gedachten mondeling onder woorden brengen. Tijdens de onderbrekingen model jij je gedachten over de tekst, wat zeer leerrijk is voor beginnende lezers.
Denkniveau
Interactievragen bij de tekst
Interactievragen
Hoe werkt de opdracht?
De leerkracht gebruikt de vragen om voor en tijdens het lezen met de klas in gesprek te gaan over de tekst en het onderwerp.
Wat is het doel van de opdracht?
De leerlingen activeren hun voorkennis, verwoorden hun ideeën en reageren op elkaar. Zo verdiepen ze hun begrip van de tekst én leren ze hun gedachten mondeling onder woorden brengen. Tijdens de onderbrekingen model jij je gedachten over de tekst, wat zeer leerrijk is voor beginnende lezers.
Denkniveau
Schema
Schema
Hoe werkt de opdracht?
De leerlingen verwerken onder jouw begeleiding (via modelling) de belangrijkste informatie uit de tekst in een schema. Ze selecteren kerninformatie en brengen verbanden tussen verschillende onderdelen van de tekst in beeld.
Totaalschema
De leerlingen verwerken de volledige tekst in één samenhangend schema.
Deelschema
De leerlingen verwerken één vraag, alinea of tekstdeel in een kleiner schema.
Wat is het doel van de opdracht?
De leerlingen leren hoofd- en bijzaken onderscheiden, informatie structureren en verbanden zichtbaar maken. Zo verwerken ze de inhoud van de tekst grondiger.
Denkniveau
Leesoefeningen
Leesoefeningen
Hoe werkt de opdracht?
De leerlingen lezen de tekst en beantwoorden vragen over de inhoud. Ze zoeken informatie op, leggen verbanden en leiden informatie af uit de tekst.
Wat is het doel van de opdracht?
De leerlingen oefenen hun tekstbegrip en leren relevante informatie uit een tekst halen. Ze verwerken zowel expliciete informatie als informatie die ze zelf uit de tekst moeten afleiden.
Denkniveau
Leestaak
Leestaak
Hoe werkt de opdracht?
De leerlingen lezen de tekst met een opdracht die leidt tot een bepaald product. Dat kan gaan van een spreek- tot een schrijfproduct. Ze gebruiken de informatie uit de tekst om tot dat eindproduct te komen.
Wat is het doel van de opdracht?
De leerlingen leren doelgericht lezen en relevante informatie selecteren en verwerken. De tekst is daarbij geen eindpunt, maar een bron die ze actief moeten gebruiken.
Denkniveau
Ondersteuning
Ondersteuning bij de tekst
Verklarende woordenlijst en achtergrondinformatie
Sommige leerlingen kunnen moeite hebben met het begrijpen van de woorden. In de verklarende woordenlijst worden de moeilijkste woorden opgesomd en voorzien van een heldere uitleg.
Werk je met de authentieke, opgemaakte tekst? Dan kan de achtergrondinformatie handig zijn voor leerlingen die de nodige voorkennis missen. Dit kan ervoor zorgen dat ze de tekst beter begrijpen.
In de focusversie met achtergrondinformatie zit deze achtergrondinfo al verwerkt in de marge.
Hoe gebruik je de verklarende woordenlijst?
Moeilijke of minder bekende woorden uit de tekst worden kort en eenvoudig verklaard. De leerlingen kunnen de woordenlijst gebruiken tijdens of na het lezen.
Bekijk hier nog tien alternatieve werkvormen met de verklarende woordenlijst.
Wat is het doel?
De woordenlijst ondersteunt het tekstbegrip en helpt leerlingen moeilijke woorden sneller begrijpen. Zo kunnen ze zich beter concentreren op de inhoud.
Taaltechniek
Taaltechniek
Hoe werkt de opdracht?
De leerlingen gaan aan de slag met taalbeschouwing en taalsysteem op basis van de tekst. Ze behandelen grammatica, spelling, woordleer …
Wat is het doel van de opdracht?
Extra inoefening of herhaling op taalsysteem.
Denkniveau
BookWidgets
BookWidgets
Hoe werkt de opdracht?
De leerlingen verwerken de tekst digitaal in BookWidgets en beantwoorden dezelfde vragen als in de klassieke leesoefeningen. De antwoorden worden automatisch verbeterd.
Je kiest uit twee versies:
- Gesplitst werkblad: de leerlingen lezen de tekst digitaal
- Quiz: de leerlingen lezen de tekst op papier en beantwoorden de vragen digitaal.
Wat is het doel van de opdracht?
De leerlingen oefenen zelfstandig hun tekstbegrip. De digitale verwerking maakt zelfstandig oefenen en verbeteren eenvoudig.
Ideaal om in te zetten als huiswerk of tijdens zelfstandig werk.
Denkniveau